20 kwietnia 2023 roku weszło w życie Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2023/707 z dnia 19 grudnia 2022 roku, zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP) w odniesieniu do klas zagrożenia oraz kryteriów klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin.
Rozporządzenie 2023/707 odnosi się do chemikaliów zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego ludzi i środowiska oraz trwałych, wykazujących zdolność do bioakumulacji, mobilnych, toksycznych substancji i mieszanin. Zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego mogą prowadzić do wrodzonych wad rozwojowych, defektów układu rozrodczego i neurorozwojowych, chorób nowotworowych, cukrzycy a także otyłości. Substancje oraz mieszaniny trwałe, wykazujące zdolność do bioakumulacji, trudno ulegają rozkładowi i mają tendencję do gromadzenia się w całej sieci pokarmowej organizmów żywych. Z uwagi na to ciężko przewidzieć skutki ich akumulacji w dłuższej perspektywie. Bardzo duże obawy wzbudzają również substancje trwałe, mobilne i toksyczne. Z powodu niskiego potencjału adsorpcyjnego, mogą one przedostać się do obiegu wody, w tym wody pitnej i rozprzestrzenić się na duże odległości.
W celu lepszej ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska wolnego od toksyn wprowadzono nowe klasy i kategorie zagrożeń, kryteria klasyfikacji, elementy oznakowania, okresy przejściowe dla substancji i mieszanin.
Zaburzanie funkcjonowania układu hormonalnego (ED)
– w odniesieniu do zdrowia ludzi (ED HH)
Jeśli w mieszaninie występuje od 0,1 % substancji zaburzającej funkcjonowanie układu hormonalnego w odniesieniu do zdrowia ludzi kategorii 1 mieszaninie przypisuje się zwrot EUH 380 „Może powodować zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego u ludzi”, hasło ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo”, a także zwroty P (P201, P202, P263, P280, P308 + P313, P405, P501). W przypadku mieszaniny zawierającej substancje od 1 % kategorii 2 tej samej klasy zagrożenia oznakowuje się ją zwrotem zagrożenia EUH 381 „Podejrzewa się, że powoduje zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego u ludzi”, hasłem ostrzegawczym „Uwaga” i zwrotami P wyżej wymienionymi.
– w odniesieniu do środowiska (ED ENV)
Na podobnej zasadzie przypisuje się oznakowanie mieszaniny zawierającej substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego w odniesieniu do środowiska. Przy kategorii 1 mieszaninie przypisuje się zwrot EUH 430 „Może powodować zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego w środowisku”, hasło ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo”, a także zwroty P (P201, P202, P273, P291, P405, P501). W przypadku mieszaniny zawierającej substancję od 1 % kategorii 2 tej samej klasy zagrożenia oznakowuje się ją zwrotem zagrożenia EUH 431 „Podejrzewa się, że powoduje zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego w środowisku”, hasłem ostrzegawczym „Uwaga” i zwrotami P wyżej wymienionymi.
Właściwości substancji trwałych, wykazujących zdolność do bioakumulacji i toksycznych (PBT) lub bardzo trwałych i wykazujących bardzo dużą zdolność do bioakumulacji (vPvB)
Mieszaninę klasyfikuje się odpowiednio jako PBT lub vPvB, jeżeli co najmniej jedna substancja zawarta w mieszaninie została zaklasyfikowana odpowiednio jako PBT lub vPvB i jest ona obecna na poziomie co najmniej 0,1 %. W przypadku właściwości PBT mieszaninie przypisuje się EUH 440 „Akumuluje się w środowisku i organizmach żywych, w tym u ludzi”, natomiast w przypadku właściwości vPvB EUH 441 „W znacznym stopniu akumuluje się w środowisku i organizmach żywych, w tym u ludzi”. W przypadku obu zagrożeń stosuje się hasło ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo” i zwroty P (P201, P202, P273, P391, P501).
Właściwości substancji trwałych, mobilnych i toksycznych (PMT) lub bardzo trwałych, bardzo mobilnych (vPvM)
Mieszaninę klasyfikuje się odpowiednio jako PMT lub vPvM, jeżeli co najmniej jedna substancja zawarta w mieszaninie została zaklasyfikowana odpowiednio jako PMT lub vPvM i jest ona obecna na poziomie co najmniej 0,1 %. W przypadku właściwości PMT mieszaninie przypisuje się EUH 450 „Może powodować długotrwałe i rozproszone zanieczyszczenie zasobów wodnych”, natomiast w przypadku właściwości vPvM EUH 451 „Może powodować bardzo długotrwałe i rozproszone zanieczyszczenie zasobów wodnych”. W przypadku obu zagrożeń stosuje się hasło ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo” i zwroty P (P201, P202, P273, P391, P501).
Okresy przejściowe dla wymienionych klas zagrożeń
Substancje najpóźniej od 1 maja 2025 roku oznakowuje się zgodnie przedstawionymi w rozporządzeniu elementami oznakowania. Substancje które wprowadzono do obrotu przed 1 maja 2025 r. nie muszą podlegać oznakowaniu do dnia 1 listopada 2026.
Mieszaniny klasyfikuje się i oznakowuje zgodnie z nowymi kryteriami najpóźniej od 1 maja 2026 r. Mieszaniny, które wprowadzono do obrotu przed dniem 1 maja 2026 r., nie muszą być klasyfikowane i oznakowane zgodnie z niniejszym rozporządzeniem do dnia 1 maja 2028 r.
W rozporządzeniu 2024/2865 z dnia 23 października 2024 r wspomniano, że substancje umieszczone na liście kandydackiej (SVHC) jako substancje o właściwościach zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego powinny zostać uwzględnione w tabeli 3 w części 3 załącznika VI do rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 jako substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego w odniesieniu do zdrowia ludzi lub w odniesieniu do środowiska jako kategoria 1.
Włączenie substancji zdefiniowanych w nowych klasach zagrożeń do załącznika VI rozporządzenia CLP zapewni większe bezpieczeństwo i wiedzę przy wprowadzaniu chemikaliów do obrotu. Rozporządzenie 2023/707 ma zapobiec negatywnym skutkom jakie mogłyby spowodować niekontrolowane ilości tych substancji w organizmie człowieka i w przyrodzie.
Autor:
Anna Napierała
Specjalista ds. Kart Charakterystyki
THETA Consulting