Baza wiedzy · Transport ADR

W skrócie: aerozole to towar niebezpieczny klasy 2 o numerze UN 1950. Przewóz wymaga właściwej klasyfikacji (grupa A, O, F, T, C i ich kombinacje), opakowań zgodnych z Instrukcją Pakowania (P207, LP200, w lotnictwie 203), oznakowania i dokumentu przewozowego. Dla małych opakowań można skorzystać z wyłączenia dla ilości ograniczonych (LQ), a w ADR także z wyłączenia dla ilości przewożonych w jednostce transportowej.

Towar niebezpieczny w transporcie: wiele osób, słysząc to określenie, widzi oczami wyobraźni cysterny z paliwem, najczęściej przewożące takie materiały po polskich drogach. Tymczasem na towary niebezpieczne możemy natknąć się na półce sklepowej lub w działalności zawodowej, nierzadko nie zdając sobie sprawy z właściwości takich produktów. Jednym z przykładów są produkty w aerozolu, obecne w wielu branżach, w tym w kosmetykach, chemii gospodarczej i motoryzacji.

BranżaProdukty w pojemniku aerozolowym (przykłady)
Kosmetykidezodoranty, lakiery do włosów, pianki do golenia, suche szampony, mgiełki do twarzy i ciała, utrwalacze kosmetyczne, rajstopy w sprayu
Chemia gospodarczaodświeżacze powietrza, sprężone powietrze, produkty odstraszające komary i inne owady, pianki do czyszczenia powierzchni, produkty do pielęgnacji obuwia, środki do dezynfekcji, piany montażowe
Artykuły motoryzacyjneodmrażacz do szyb, odrdzewiacz, farby i lakiery w sprayu, pianki do czyszczenia kokpitu

Zanim aerozole trafią do odbiorcy czy użytkownika, muszą zostać przetransportowane. Jako towary niebezpieczne wymagają zupełnie innego podejścia niż produkty niestwarzające zagrożenia, a zasady przygotowania przesyłek z pojemnikami aerozolowymi określają odpowiednie przepisy: w transporcie drogowym Umowa ADR, w morskim Kodeks IMDG, a w lotniczym Instrukcje Techniczne ICAO i Podręcznik IATA.

Klasyfikacja transportowa aerozoli (UN 1950)

Aerozole zaliczane są do klasy 2 „Gazy” i mają nadany numer UN 1950. W przepisach transportowych „aerozol” lub „pojemnik aerozolowy” oznacza przedmiot składający się z naczynia jednorazowego napełniania, wykonanego z metalu, szkła lub tworzywa sztucznego, zawierającego gaz sprężony, skroplony lub rozpuszczony pod ciśnieniem, który może także zawierać ciecz, pastę lub proszek i jest wyposażony w urządzenie opróżniające, umożliwiające wyrzut zawartości w postaci zawiesiny w gazie cząstek stałych lub ciekłych, w formie piany, pasty lub proszku albo w stanie ciekłym lub gazowym.

W ADR aerozole (UN 1950) zalicza się do określonej grupy zgodnie z ich właściwościami niebezpiecznymi; klasyfikacja zależy od rodzaju zawartości:

KodGrupaKodGrupa
AdusząceFCpalne żrące
OutleniająceTFtrujące palne
FpalneTCtrujące żrące
TtrująceTOtrujące utleniające
CżrąceTFCtrujące palne żrące
COżrące utleniająceTOCtrujące utleniające żrące

W pojemnikach aerozolowych nie mogą być stosowane jako propelent gazy odpowiadające definicji gazów trujących lub uważanych za piroforyczne. Aerozole z zawartością spełniającą kryteria I grupy pakowania w zakresie działania trującego lub żrącego nie są dopuszczone do przewozu w żadnym z omawianych rodzajów transportu.

Aerozol klasyfikuje się do grupy F, gdy zawiera 85% masowych lub więcej składników palnych, a ciepło chemicznej reakcji spalania wynosi 30 kJ/g lub więcej. Jest natomiast niepalny, jeśli zawiera masowo 1% lub mniej składników palnych, a ciepło spalania jest mniejsze niż 20 kJ/g. W pozostałych przypadkach aerozol należy zbadać pod kątem palności zgodnie z metodami opisanymi w Podręczniku Badań i Kryteriów (Manual of Tests and Criteria), część III, rozdział 31. Zarówno aerozole skrajnie łatwopalne, jak i łatwopalne zalicza się do grupy F.

Do grupy O zalicza się aerozol zawierający gaz utleniający, a do grupy T aerozol, którego zawartość (inna niż propelent) jest klasyfikowana w klasie 6.1 do II lub III grupy pakowania. Aerozol trafia do grupy C, jeżeli zawartość (inna niż propelent) spełnia kryteria klasy 8 dla II lub III grupy pakowania. Grupa A obejmuje aerozole, których zawartość nie spełnia kryteriów żadnej innej grupy. Wysyłka transportem lotniczym aerozoli, których zawartość spełnia kryteria klasy 6.1 lub 8 z II grupy pakowania, wymaga uzyskania dodatkowego pozwolenia; bez niego jest zabroniona.

Transport morski i lotniczy: klasa 2 dzieli się tu na podklasy 2.1, 2.2 i 2.3. Aerozole palne znajdują się w podklasie 2.1, niepalne w podklasie 2.2, a podklasa 2.3 nie ma zastosowania do pojemników aerozolowych.

Wymagania ogólne dla pojemników aerozolowych

Opakowania powinny być wykonane tak, aby w stanie gotowym do przewozu uniemożliwiały jakikolwiek ubytek zawartości w normalnych warunkach, czyli na skutek wibracji, zmian temperatury, ciśnienia czy wilgotności. Pojemniki kierowane do transportu muszą być więc odpowiednio zaprojektowane i zbudowane.

  • pojemniki aerozolowe zawierające tylko gaz lub mieszaninę gazów powinny być wykonane z metalu (wyjątek: aerozole przeznaczone do UN 1011 Butan o pojemności maksymalnej 100 ml); inne pojemniki mogą być z metalu, tworzywa sztucznego lub szkła,
  • naczynia metalowe o średnicy zewnętrznej nie mniejszej niż 40 mm powinny mieć wklęsłe dno, a ich pojemność nie może przekraczać 1000 ml,
  • naczynia z tworzywa sztucznego lub szkła: maksymalnie 500 ml.

Ciśnienie wewnętrzne w pojemnikach aerozolowych w 50°C nie powinno przekraczać 2/3 ciśnienia próbnego oraz:

Rodzaj gazuMaksymalne ciśnienie w 50°C
gazy skroplone palne1,2 MPa (12 barów)
gazy skroplone niepalne1,32 MPa (13,2 bara)
gazy sprężone lub rozpuszczone niepalne1,5 MPa (15 barów)

W przepisach IATA DGR obowiązują natomiast szczegółowe specyfikacje dotyczące materiałów, konstrukcji i badań pojemników aerozolowych o kodach IP7, IP7A, IP7B, IP7C, określające m.in. grubość ścianek, szwy i wymagane testy.

Pojemniki powinny być wypełnione tak, aby w 50°C faza ciekła nie przekraczała 95% ich pojemności. Każdy pojemnik aerozolowy przed napełnieniem powinien przejść hydrauliczną próbę ciśnieniową, a po napełnieniu próbę szczelności w gorącej łaźni wodnej (lub zatwierdzone badanie równoważne).

Zawory uwalniające i urządzenia rozpylające powinny zapewniać szczelne zamknięcie i być zabezpieczone przed przypadkowym otwarciem. Zawory i urządzenia rozpylające, które zamykają się tylko pod wpływem ciśnienia wewnętrznego, są niedozwolone.

Małe pojemniki: pojemniki aerozolowe o pojemności nieprzekraczającej 50 ml, niezawierające składników trujących, nie podlegają przepisom transportowym. W przesyłkach lotniczych wyłączenie to dotyczy tylko gazów niepalnych.

W odniesieniu do aerozoli obowiązuje dyrektywa Rady 75/324/EWG z dnia 20 maja 1975 r. oraz wdrażające ją rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 listopada 2009 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla wyrobów aerozolowych. W transporcie lądowym stosowanie przepisów stanowiących załącznik do dyrektywy uznaje się za spełnienie wymagań ogólnych dla pojemników aerozolowych. Symbol „3” (odwrócony epsilon), umieszczony czytelnie i trwale na każdym wyrobie aerozolowym, poświadcza zgodność z tymi przepisami.

Pakowanie aerozoli do opakowań

Towary niebezpieczne kierowane do przewozu powinny być pakowane w opakowania dobrej jakości, wystarczająco mocne, by wytrzymywały wstrząsy i czynności ładunkowe występujące podczas przewozu, w tym wyjmowanie z opakowania zbiorczego do dalszego przenoszenia ręcznego lub mechanicznego i przemieszczanie między jednostkami transportowymi a magazynami. Opakowania należy zamykać zgodnie z instrukcją producenta, a podczas przewozu na ich zewnętrznych częściach nie mogą znajdować się niebezpieczne pozostałości produktu.

Pojemniki aerozolowe, traktowane jako przedmioty i niewymagające opakowań wewnętrznych, należy umieszczać w opakowaniach zewnętrznych tak, aby w normalnych warunkach przewozu uniknąć ich rozbicia, przedziurawienia lub przedostania się zawartości do opakowania zewnętrznego.

Rodzaj transportuInstrukcja PakowaniaNajważniejsze wymagania
drogowy i morskiP207bębny i skrzynie stalowe, aluminiowe, z innego metalu, z tworzywa sztucznego, ze sklejki lub tektury (skrzynie także drewniane), na poziomie II grupy pakowania (litera X lub Y w ateście); możliwe także niecertyfikowane sztywne opakowania zewnętrzne z tektury (do 55 kg netto) lub z innych materiałów (do 125 kg netto), np. opakowania ekspozycyjne prosto z linii napełniania, pod warunkiem zabezpieczenia przed przemieszczaniem i przypadkowym opróżnieniem
drogowy i morski, duże ilościLP200certyfikowane opakowania duże sztywne (powyżej 400 kg) na poziomie II grupy pakowania, ze stali, aluminium, innego metalu, drewna, sklejki, sztywnego tworzywa lub sztywnej tektury; np. przewóz luzem lub aerozoli odpadowych
lotniczy203 (IATA DGR)certyfikowane opakowania zewnętrzne na poziomie II grupy pakowania; limit na paczkę: 75 kg netto (samolot pasażerski), 150 kg netto (samolot cargo)

W transporcie drogowym UN 1950, przy przewozie jako ładunek całkowity (od jednego nadawcy), możliwe jest też pogrupowanie pojemników metalowych w jednostki ładunkowe na tacach, utrzymywane we właściwej pozycji odpowiednią powłoką z tworzywa sztucznego. Takie jednostki należy ułożyć w stos i odpowiednio zabezpieczyć na paletach.

Wyłączenia: ilości ograniczone (LQ) i ilości na jednostkę transportową

Dla UN 1950 można zapakować towar w ilościach ograniczonych i skorzystać z wyłączenia Limited Quantity (LQ). Wyłączenie działa w każdym rodzaju transportu i pozwala wysyłać produkty bez stosowania wielu przepisów, w tym bez opakowań certyfikowanych, ale narzuca limity ilościowe i sposób pakowania:

  • aerozole bez składników trujących: pojemność do 1 litra (w praktyce pojemniki metalowe),
  • aerozole o zawartości toksycznej: maksymalnie 120 ml pojemności,
  • opakowanie zewnętrzne: opakowanie kombinowane (np. karton) albo taca obciągnięta folią rozciągliwą lub termokurczliwą,
  • masa brutto sztuki przesyłki: do 30 kg (opakowanie kombinowane) i do 20 kg (tace zafoliowane),
  • opakowanie musi zapobiegać nadmiernemu przemieszczaniu się aerozoli i przypadkowemu opróżnieniu.

Przygotowując przesyłkę do transportu lotniczego, trzeba pamiętać, że IATA nie przewiduje stosowania tac, a szczegóły pakowania określa Instrukcja Y203.

Umowa ADR dopuszcza też wyłączenie dotyczące ilości przewożonych w jednostce transportowej, przydatne dla aerozoli powyżej ilości ograniczonych. Wymaga ono jednak opakowań z atestem, pakowania zgodnie z Instrukcjami Pakowania i zachowania maksymalnej ilości całkowitej na jednostkę transportową, wynikającej z kategorii transportowej towaru:

Grupa aerozoliKategoria transportowaMaks. ilość na jednostkę transportową
A, O31000 kg
F2333 kg
pozostałe grupy120 kg

Oznakowanie przesyłek z aerozolami

Nadanie pojemników aerozolowych do przewozu zawsze wymaga oznakowania transportowego na sztukach przesyłki. Przy ilościach ograniczonych zgodnie z ADR i IMDG oznakowaniem jest romb z zaczernionymi wierzchołkami: dobrze widoczny, czytelny i odporny na czynniki atmosferyczne. Znak ma kształt kwadratu ustawionego pod kątem 45°, jego górna i dolna część oraz obrzeże są czarne, a powierzchnia środkowa biała lub kontrastująca z kolorem opakowania. Minimalne wymiary to 100 x 100 mm, z możliwością zmniejszenia do 50 x 50 mm ze względu na wielkość sztuki przesyłki.

Znak LQ dla sztuk przesyłek zawierających towary w ilościach ograniczonych (ADR, IMDG)
Znak dla sztuk przesyłek zawierających towary w ilościach ograniczonych w ADR i IMDG

W transporcie lotniczym przesyłki z aerozolami w ramach wyłączenia LQ muszą mieć więcej elementów oznakowania:

  • dane adresowe nadawcy i odbiorcy,
  • prawidłową nazwę przewozową,
  • numer UN 1950,
  • wagę brutto uzupełnioną literą „G”,
  • znak ilości ograniczonych według wzoru z IATA DGR,
  • nalepkę odpowiadającą podklasie 2.1 (aerozol palny) lub 2.2 (aerozol niepalny),
  • nalepkę z numerem podklasy 6.1 lub klasy 8, jeśli zawartość jest dodatkowo toksyczna lub żrąca.

W przesyłkach lotniczych pojemniki aerozolowe bez zawartości toksycznej można też nadać w ramach LQ jako ID 8000 Consumer Commodity, klasa 9. Ten numer obejmuje artykuły konsumpcyjne zapakowane i dystrybuowane w formie przeznaczonej do sprzedaży detalicznej, służące do pielęgnacji ciała lub użytku w gospodarstwie domowym. To ważna opcja, bo niektóre linie lotnicze nie przyjmują przesyłek z towarami w ilościach ograniczonych, robiąc wyjątek dla ID 8000.

Poza ilościami ograniczonymi należy zastosować opakowania certyfikowane zgodne z właściwymi Instrukcjami Pakowania i oznakować je odpowiednio do rodzaju transportu. W ADR i IMDG elementami oznakowania są: numer UN, prawidłowa nazwa przewozowa i nalepka z numerem klasy; w IATA dodatkowo dane adresowe nadawcy i odbiorcy oraz ilość netto. Wzory nalepek i znaków znajdziesz w poradniku oznakowanie ADR: nalepki ostrzegawcze, tablice i numery UN.

Opakowanie zbiorcze: jeżeli sztuki przesyłki z aerozolami umieszczono w opakowaniu zbiorczym (np. na palecie owiniętej folią), a ich oznakowanie jest niewidoczne, trzeba je powtórzyć na zewnątrz i dodać napis OVERPACK. W krajowym transporcie drogowym wystarczy „OPAKOWANIE ZBIORCZE”. Zasada obowiązuje w każdym rodzaju transportu, także przy wyłączeniu LQ.

Dokument przewozowy

Przekazanie przesyłki z pojemnikami aerozolowymi UN 1950 wymaga sporządzenia przez nadawcę dokumentu przewozowego (ADR), Shipper’s Declaration (IATA) lub Dangerous Goods Transport Document (IMDG). Wyjątkiem jest nadanie towarów w ramach wyłączenia LQ w transporcie drogowym: wystarczy wtedy przekazać przewoźnikowi, w udokumentowany sposób i przed rozpoczęciem przewozu, informację o całkowitej masie brutto towarów.

Dokument przewozowy zawiera dane adresowe nadawcy i odbiorcy oraz opis ładunku: numer UN, nazwę przewozową, numery nalepek, a także ilość i rodzaj opakowań. Dokument powinna wystawiać wyłącznie osoba przeszkolona w tym zakresie.

Zapraszamy do kontaktu

Skontaktuj się z naszymi ekspertami! Dzięki naszemu wieloletniemu doświadczeniu jesteśmy w stanie zapewnić indywidualne rozwiązanie dla każdego wymagania.

Umów konsultację online